ΜΕΓΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΝ ΘΕΡΜΗ – ΣΑΡΛΙΤΖΑ ΠΑΛΛΑΣ
«Τὴν 1ην Μαΐου ἤνοιξε τάς πύλας τοῦ εἰς τὸ κοινὸν τὸ νεόδμητον Μέγα ἐν Θερμῇ Ξενοδοχεῖον. Δωμάτια εὐάερα καὶ εὐήλια, ἐπιπλωσεις τελειωτάτη, τροφὴ ἄφθονος καθαρὰ καὶ ὑγιεινή, ὑπηρεσία πρόθυμος, τιμαὶ ἀκαταγώνιστοι. Προσωπικὸν εἰδικὸν μετακληθὲν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως. Μαγειρικὴ ἀνατολικὴ καὶ εὐρωπαϊκὴ θερμὼς συνίσταται εἰς ὅλους. Τὸ Μέγα τοῦτο ξενοδοχεῖο θὰ καταστεῖ βεβαίως τὸ ἐντευκτήριο τοῦ καλοῦ κόσμου τῆς καθ΄ ἡμᾶς Ἀνατολῆς.
Διότι κεῖται παρὰ τὰ θαυμάσια ὕδατα τῆς Θερμῆς, τὰ ἀπὸ τῶν ἀρχαίων χρόνων ὀνομαστὰ δι΄ ἰαματικὰς ἰδιότητας.
Τὰ ὕδατα ταῦτα θερμοκρασίας 50 βαθμῶν ἐν τῇ πηγῇ καὶ 43 ἐν τῇ δεξαμενῇ συνιστῶνται ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ὡς ἰαματικὰ κατὰ τῶν ῥευματισμῶν, τῆς μήτρας, τῆς λιθιάσεως τοῦ ἥπατος καὶ τῆς κύστεως, τῆς ἀρθρίτιδας κ.λπ. Ἐν τῷ νέῳ περικαλλεῖ οἰκήματι παρέχεται κλίνη καὶ τροφὴ ἄφθονος καὶ ὑγιεινὴ τρις τῆς ἡμέρας ἀντὶ γροσίων 40 κατ΄ ἄτομον καὶ ἡμέραν.
Τὰ δωμάτια τῶν παλαιῶν οἰκημάτων ἐνοικιάζονται συμφώνως πρὸς τοὺς παλαιοὺς ὅρους».
Εφημερίδα ΣΑΛΠΙΓΞ – Έτος 1910
Tο νεόδμητον Μέγα εν Θερμή Ξενοδοχείον στην Λέσβο, δεν ήταν άλλο από το Hotel Sarlidje Palace (Σάρλιτζα Παλλάς) την οικοδόμηση του οποίου οφείλουμε στην έμπνευση και στο όραμα ενός ευκατάστατου άρχοντα της περιοχής, με το όνομα Χασάν Εφέντη Μολλά Μουσταφά, ο οποίος δεν ήταν άλλος από τον αδελφό του τότε πρωθυπουργού του Οθωμανικού Κράτους Χιλμί Πασά.
Το 1909 ανεγείρεται σε σχέδια Γάλλων αρχιτεκτόνων που σπεύδουν να αποτυπώσουν τις επιρροές τους σε αυτό, καθώς κομίζουν σαφείς εμπειρίες, εικόνες και τεχνική από την Οθωμανική αρχιτεκτονική και αισθητική. Οι εργασίες ολοκληρώνονται ένα έτος μετά, και την Πρωτομαγιά του 1910 γιορτάζονται σε εορταστικό κλίμα τα εγκαίνια του Ξενοδοχείου που έμελε να αποτελέσει το ποίκιλμα αλλά και το αληθινό καύχημα της περιοχής και ολόκληρης της νήσου Λέσβου.
Το βάφτισαν με το όνομα Σάρλιτζα Παλλάς, ονομασία που επί τουρκοκρατίας έφερε το χωρίον Θερμή, όπερ εστί μεθερμηνευόμενο «οι κίτρινες θερμές πηγές», δηλαδή από το Sari που στην τουρκική σημαίνει το κίτρινο χρώμα και λίτζα που είναι οι θερμές πηγές.
Στα έτη του ένδοξου κλέους φιλοξένησε πρίγκιπες και βασιλείς, πολιτικούς και ανθρώπους που υπηρετούσαν τα γράμματα και τις τέχνες. Υψηλοί επισκέπτες του ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, ο Πρίγκηπας Παύλος, αλλά επίσης τακτικοί πελάτες του υπήρξαν ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Στράτης Μυριβήλης, ο Ελία Καζάν, η Φρειδερίκη, ο Ανδρέας Παπανδρέου. Γιατί το Σάρλιτζα Παλλάς δεν πρόσφερε στους θαμώνες του μόνο υπηρεσίες ανάπαυλας και λουτροθεραπείας και αλλά και έντονη κοσμική ζωή.
Αμέσως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, το ξενοδοχείο και οι ιαματικές πηγές του, πέρασαν στο ελληνικό κράτος και μόλις το 1925 περιήλθε στην κατοχή της Εθνικής Τράπεζας. Το 1933 λαμβάνει τη διαχείρισή του το πανίσχυρο Τ.Σ.Α.Υ., το Ταμείου Σύνταξης & Ασφάλισης Υγειονομικών, μετά από πλειστηριασμό στον οποίον προχώρησε η Εθνική Τράπεζα συνεχίζοντας αόκνως να εξυπηρετεί τους πάσχοντες που προσέφευγαν στις υπηρεσίες του. Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιατρικού Συλλόγου Λέσβου σε επιστολή που έστειλε στις 6 Οκτωβρίου 1933 στον Πρόεδρο της Κοινότητας Λουτροπόλεως Θερμής, τονίζει, ότι «τόσον ὁ ἡμέτερος Σύλλογος, ὄσο καὶ τὸ Ταμεῖον Ὑγειονομικὼν δεν θέλουσι φεισθὴ οὔτε κόπων οὔτε θυσιῶν, φιλοδοξοῦντες, τάς γνωστὰς διὰ τάς θεραπευτικὰς τῶν ἰδιότητας θερμοπηγὲς Θερμῆς, να καταστήσωσιν ἐντὸς τοῦ ὀλιγοτέρου χρονικοῦ διαστήματος, τῇ πρώτην λουτροπόλιν τῆς Ἑλλάδος».
Η ιαματική πηγή Θερμής είναι εφάμιλλη των φημισμένων πηγών της Ελλάδας όπως της Αιδηψού και της Ικαρίας και άλλων αντίστοιχων πηγών που βρίσκονται στην Γερμανία, στην Γαλλία στην Αλγερία, καθώς πρόκειται για Σιδηρούχο αλιπηγή, θερμοκρασίας 46,9 0C, ραδιενέργειας 0,8 Mache και με στερεό υπόλειμμα 35,5481 γρ. καθώς και πλήθος χημικών στοιχείων και ενώσεων. Οι Θεραπευτικές ενδείξεις της πηγής συμπεριλαμβάνουν τους χρόνιους ρευματισμούς, τις χρόνιες αρθροπάθειες, τα νοσήματα του ήπατος, τα νοσήματα του αίματος, τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος, τον σακχαρώδη διαβήτη.
Το 1977 ήταν το έτος παύσης της λειτουργίας του Σάρλιτζα Παλλάς, το έτος ορόσημο όμως όπου τοποθετήθηκε οριστικά η ταφόπλακα ήταν το 1982. Δόθηκαν άνισες μάχες για να αποφευχθεί η καταδίκη, όμως η κακοδιοίκηση και η ελλιπής διαχείριση οδήγησαν στο οριστικό κλείσιμο αυτού του σπάνιου σε αρχιτεκτονική δομή ιστορικού κτιρίου που έμελλε να συνδέσει το όνομά του με πολλά δραματικά και κάποτε λιγότερο δραματικά πρόσωπα της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας. Οι μνήμες των παλαιοτέρων θα παραμείνουν άσβεστες, ώστε να μπορούν αφηγούνται στους νεότερους τα έργα και τις ημέρες του Σάρλιτζα, όμως το ίδιο έχοντας έρθει αντιμέτωπο με το χρόνο που το κακοποίησε αλλά και την απαξία της κρατικής αδιαλλαξίας στέκεται ως ένα κτιριακό κέλυφος που προσπαθεί με τα ετοιμόρροπα παραθυρόφυλλά του και την κατεστραμμένη του στέγη να αναπολήσει τις δόξες και μεγαλεία που χάθηκαν οριστικά.
Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου πιθανόν θα μπορούσε να αναζητήσει πόρους από το Ευρωπαϊκό Ταμείο, μήπως προχωρήσει η αποκατάστασή του και η εκμετάλλευση των αναξιοποίητων ιαματικών πηγών που δυστυχώς καταλήγουν στη θάλασσα του Αιγέα.