Στο νοτιοανατολικό Ουζμπεκιστάν, στην κοιλάδα του ποταμού Ζαραφσάν, βρίσκεται μια πόλη που το όνειρο και το πάθος πηγάζει αστείρευτο χιλιάδες χρόνια τώρα αφού κατέχει το προνόμιο να ανήκει στους αρχαιότερους, συνεχόμενα κατοικημένους οικισμούς της κεντρικής Ασίας.
Η Σαμαρκάνδη είναι τόσο παλιά όσο η Αρχαία Ρώμη. Καταστράφηκε αρκετές φορές. Στην πόλη έχουν εισβάλει οι δυνάμεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Τζένγκις Καν. Αλλά όπως ο Φοίνικας αναγεννιέται από τις στάχτες του, η πόλη πάντα άνθιζε ξανά’. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ουζμπεκιστάν και έχει ηλικία 2.700 ετών. Ιδρύθηκε το 700 π.Χ. από τους Σογδιανούς. Ήταν πρωτεύουσα σε διαφορετικές αυτοκρατορίες. Ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι το όνομά της θα μπορούσε να σημαίνει“πλούσια πόλη” ή “τόπος συνάντησης των ανθρώπων”.
Η Σαμαρκάνδη έχει υπάρξει ένα σταυροδρόμι όπου συναντιούνται οι πολιτισμοί της Ανατολής και της Δύσης. Οι πρώτοι έμποροι από την Κίνα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Σαμαρκάνδη γύρω στον 2ο αι. π.Χ και έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ντόπια άλογα. Για αιώνες οι αγορές της Σαμαρκάνδης ήταν από τις πιο διάσημες του Δρόμου του Μεταξιού. Υπήρξε μια ειδική αγορά για λεπτά υφάσματα από μετάξι και μια άλλη διαφορετική αγορά για τα έγχρωμα υφάσματα. Στην πραγματικότητα, μιλάμε όχι μόνο για απλές αγορές, αλλά και για πολύ μεγάλες αγορές χονδρικής. Η υποδομή του εμπορίου στη Σαμαρκάνδη πιθανότατα αναπτύχθηκε καλύτερα από οπουδήποτε αλλού στον Δρόμο του Μεταξιού. Αυτός είναι ο λόγος που διαφορετικοί κυβερνήτες διαφορετικών εποχών επέλεξαν την πόλη μας ως πρωτεύουσα των αυτοκρατοριών τους.
Ο πιο διάσημος κυβερνήτης που ανακήρυξε την Σαμαρκάνδη πρωτεύουσα της κραταιάς αυτοκρατορίας του ήταν ο Μεγάλος Τιμούρ, γνωστός με το προσωνύμιο Ταμερλάνος. Ήθελε να δημιουργήσει την πιο όμορφη πρωτεύουσα στον κόσμο και προσέλαβε τους καλύτερους αρχιτέκτονες και μηχανικούς. Ο θρύλος για μια παραμυθένια πόλη εξαπλώθηκε από την Κίνα μέχρι την Ευρώπη. Ο Τιμούρ
συνήθιζε να επαναλαμβάνει μία φράση, ότι κάποιος μπορεί να δει τη δύναμη της αυτοκρατορίας του κοιτώντας τα
κτήρια που δημιούργησε.
Σήμερα η Σαμαρκάνδη έχει αυτήν την εικόνα κυρίως εξαιτίας του Τιμούρ και των διαδόχων του. Ένα μεγάλο εκπαιδευτικό ίδρυμα που βρίσκεται στην καρδιά της σύγχρονης Σαμαρκάνδης είναι μέρος της κληρονομιάς που άφησε ο Ούλουγκ Μπεγκ, εγγονός του Ταμερλάνου. Ήταν ένα από τα πιο προηγμένα της εποχής του. Οι καλύτεροι δάσκαλοι από διάφορες χώρες έρχονταν εδώ για να διδάξουν. Ένα άλλο θαύμα που άφησε ο Ούλουγκ Μπεγκ είναι το Αστεροσκοπείο, που χτίστηκε σε έναν από τους λόφους της
Σαμαρκάνδης. Μόνο το υπόγειο τμήμα ενός γιγαντιαίου εξάντα έχει διατηρηθεί μέχρι σήμερα. Νωρίς το πρωί, όταν ακόμα τα αστέρια είναι ορατά στον ουρανό, αρχίζει να λειτουργεί η αρχαία αγορά Siob, που υπάρχει από την εποχή του Δρόμου του Μεταξιού. Οι επισκέπτες της πόλης αναζητούν εδώ πραγματικούς θησαυρούς. Ένας από αυτούς είναι το τοπικό ψωμί. Ο θρύλος αναφέρει ο Ταμερλάνος ζήτησε να του το φτιάξουν κατά την διάρκεια ενός μακρινού ταξιδιού, αλλά η γεύση του δεν ήταν η ίδια. Όμως ο αυτοκράτορας συγχώρεσε τον μάγειρα επειδή απουσίαζε ένα κύριο συστατικό, ο αέρας της Σαμαρκάνδης.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό προϊόν που συνδέει την παλιά εποχή του Δρόμου του Μεταξιού με την σημερινή Σαμαρκάνδη είναι τα μεταξωτά. Το μετάξι που παράγεται στην περιοχή, χρησιμοποιείται για να κατασκευαστούν χειροποίητα χαλιά. Παίρνει μήνες, ακόμα και χρόνια για να δημιουργηθεί ένα μεταξωτό αριστούργημα, το οποίο μετά μπορεί να διατηρηθεί για αιώνες.
Ένας άλλος τρόπος για να νιώσει κανείς την ιστορία της πόλης είναι στο θέατρο “El Merosi”. Με μία ιστορική επίδειξη μόδας, παρουσιάζονται κοστούμια και ενδυμασίες από διάφορες εποχές του παρελθόντος της Σαμαρκάνδης. Οι σχεδιαστές χρησιμοποίησαν τα αρχαιολογικά ευρήματα για τις δημιουργίες τους. Αυτό το είδος φορεμάτων εμφανίστηκε τον 5ο αιώνα. Το μυστήριο των κοστουμιών του παρελθόντος της Σαμαρκάνδης έχει αποκαλυφθεί χάρη στις τοιχογραφίες.
Και όπως πολύ εύστοχα, στο γεμάτο ποίηση, αίσθημα και γοητεία βιβλίο του ΣΑΜΑΡΚΑΝΔΗ ο ΑμίνΜααλούφ, συνταιριάζοντας την Ιστορία με τον ρομαντισμό, μάς αναφέρει πως η: Σαμαρκάνδη, είναι η Περσία του Ομάρ Καγιάμ, μεγαλοφυούς αστρονόμου, ελεύθερου στοχαστή, ποιητή του κρασιού, των τριαντάφυλλων και του έρωτα. Ποιητή των Ρουμπαγιάτ, των οποίων το χειρόγραφο γεννήθηκε τον 11ο αιώνα, χάθηκε στη διάρκεια των εισβολών των Μογγόλων και ξαναβρέθηκε έξι αιώνες αργότερα.
Σαμαρκάνδη, είναι η Περσία του Χασάν Σεμπάχ, ιδρυτή του Τάγματος των Δολοφόνων, της πιο τρομερής αίρεσης της Ιστορίας.
Σαμαρκάνδη, είναι η Ανατολή του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, το ταξίδι σ’ ένα σύμπαν όπου τα όνειρα ελευθερίας καταφέρνουν πάντα ν’ αψηφούν τους φανατισμούς.